مهارت ها
تربیت سازنده هم سخت است وهم لذت بخش“روشی
است که یاد می گیریم رشد بدهیم وآموزش بدهیم
(صفات اجتماعی/مهارتها)وآموزش بدهیم به
بچه وخودمان آسیب نبینیم.
اصول تربیت فرزندان:
1-آماده کردن یک محیط امن ومورد علاقه
2-ایجاد محیط سازنده برای یادگیری
3-استفاده از انضباط قاطعانه
4-انتظارات واقع بینانه ای از فرزندمان داشته باشیم
5-از خودمان به عنوان والد مراقبت کنیم
آماده کردن یک محیط امن ومورد علاقه
فراهم کردن محیطی امن برای کودکان موجب آرامش بیشتر
شما در زمینه تربیت فرزندان وجلوگیری از حوادث ناگوار
خانگی میشود.
کودکان نیازمند یک محیط جذاب هستند که فرصت های لازم
رابرای جست وجو“کشف“تجربه ورشد مهارتهای آنها فراهم
می آورد خانه ای که پر از اشیای جالب توجه باشد کنجکاوی
کودک ”رشد زبان و تواناییهای هوشی اورا تحریک خواهد
کرد واورا سرگرم وفعال نگه داشته واحتمال بد رفتاری اورا
کاهش خواهد داد.
ایجاد محیط سازنده برای یادگیری
استفاده از انضباط قاطعانه
بسیاری از والدین به اشتباه برای داشتن قاطعیت در برخورد
با فرزندانشان از روشهای نامناسبی چون دادزدن ”تهدید کردن
و...استفاده می کنند در واقع انضباط قاطعانه به معنای :
-در رفتار با کودک شیوه نسبتا با ثباتی داشته باشید
-هنگام بد رفتاری کودک به سرعت مداخله کنید
-به موقع کودکانتان را برای انجام رفتار مناسب آموزش دهید
یعنی کودک پیامد ومسولیت رفتار خویش را بپذیرد ودریافت
نماید .در واقع یا مطابق قانون رفتار می نماید وپاداش می گیرد یا
مطابق قانون رفتار نمی کند و پیامدش را در یافت می نماید
فاکتورهای انضباط قاطعانه
چگونه قانون بگذاریم
چگونه دستور بدهیم
چگونه تشویق کنیم
چگونه نادیده بگیریم
چگونه تنبیه کنیم
انتظارات واقع بینانه ای از فرزند مان داشته باشیم
وقتی والدین توقعات زیاد ویا زودتر از زمان لازم از کودک
خود داشته باشند ویا انتظار کامل بودن را از فرزند ان خود
داشته باشند در آن صورت مشکلاتی بروز خواهد کرد زیرا
بیشتر کودکان اشتباه می کنند ولی بیشتر اشتباهات عمدی
نیستند.
برای والدین مهم است که انتظارات واقع بینانه از خود نیز
داشته باشند این نکته که شما می خواهید بعنوان یک والد تمام
سعی خود را بکنید خوب است ولی تلاش برای کامل وبی عیب
ونقص بودن منجر به احساس ناکامی و بی کفایتی می شود.
از خودمان بعنوان والد مراقبت کنیم
گاهی پدرها ومادرها در روند مراقبت از کودکشان نیازها و
خواستهای اساسی خود را فراموش می کنند.وقتی نیازهای شخصی شما از نظر داشتن ارتباط با دوستان ” تفریح“
مطالعه ونیاز به تنها بودن در زمانهای خاص برآورده شود
پدر یا مادر بودن آسانتر میگردد.والد خوب بودن بدین معنی
نیست که کودک بر زندگی شما تسلط داشته باشد .اگر نیازهای
شخصی شما بعنوان یک بزرگسال برآورده شود صبور بودن
ثبات داشتن ودر دسترس کودک بودن برای شما آسانتر میشود
علل مشکلات رفتاری کودکان
1-آرایش ژنتیکی وسرشتی
2-محیط خارج از خانواده(جامعه“دوستان“همسالان“مدرسه)
3-محیط خانواده:
-پاداشهای تصادفی به رفتارنامناسب
-تله های نردبانی
-بی توجهی ونادیده گرفتن رفتارهای مناسب
-مشاهده رفتار وعملکرد دیگران
-نحوه ی دستور دادن وقانون گذاشتن
-زبان بدن ناهماهنگ وگیج کننده
-پیام های هیجانی
-تنبیه غیر موثر
-اعتقادات وانتظارات والدین
-حالات هیجانی والدین
-ارتباط والدین با یکدیگر
پاداش های تصادفی به رفتارنامناسب
اگر والدین دررفتار با کودک از ثبات رفتاری برخوردار
نباشند وبه رفتارهای نامناسب اوپاداش تصادفی بدهند کودک
درسردرگمی باقی می ماند وقادر به پیش بینی پیامد رفتار
خویش نخواهد بود.
تله های نردبانی:
اگر والدین دستوری را به کودک بدهند وکودک اجرا نکند و
والدین بخواهند آن دستور را با تن ولحن صدای متفاوت از
دستور اولیه تکرار کنند یعنی به طور غیر مستقیم به کودک
می گویند که هر زمان با او مودبانه صحبت کرده ایم میتواند
دستور ما را اجرا ننماید.
بی توجهی ونادیده گرفتن رفتارهای مناسب
بی توجهی به رفتارهای مطلوب بتدریج سبب می شود تا
آن رفتارها خاموش شود وکودک از این بابت مورد باز
خواست قرار گیرد.
مشاهده رفتار وعملکرد دیگران:
اگر والدین درخانواده دست به رفتارهای نامطلوب بزنند این
می تواند از جانب کودکان مورد مشاهده وتقلید قرار گیرد
اولیا در چنین مواردی باید مراقب رفتارهای خویش باشند تا
در مواردی که رفتارهای مشابه رفتار آنان در کودکان دیده شد
بتوانند بازخورد مناسب داده وکودکان دچار دوگانگی نشوند
نحوه ی دستور دادن وقانون گذاشتن
موقعی که می خواهیم یک دستوری را به کودک بدهیم باید:
1-به کودک نزدیک شویم(هم سطح او قرار گیریم)
2-دقیقا بگویید چه کاری می خواهید انجام دهد
3-از او بخواهید دستور را تکرار کند
4-در صورت اجرا از او تشکر کنید
5-در صورت عدم اجرا پس از 5ثانیه دوباره دستور را
تکرار کنید
6-در صورت اجرا از او تشکر کنید ودر غیر این صورت
خودتان دستور را اجرا کرده وفورا برای او محرومیت در نظر بگیرید
چطور دستورات موثر بدهیم؟
1-اطمینان یابید منظورتان دقیقا همان است که می گویید
2-دستورتان را به صورت سوال مطرح نکنید
3-در آن واحد چند دستور ندهید
4-اطمینان یابید فرزندانتان به شما توجه دارد
5-عواملی که باعث حواس پرتی کودک می شوند کم کنید
6-از فرزندانتان بخواهید دستورتان را تکرار کند
7-برای فرزندانتان کارتهای وظایف تهیه کنید
قانون گذاشتن
وقتی تصمیم میگیرید که برای خانه خود قوانین ومقرراتی
وضع کنید به نکات زیر دقت کنید:
1-قوانین باید نوشته شوند ”به توضیح شفاهی اکتفا نکنید
2-قوانین باید واضح وروشن باشند وبصورت کوتاه بیان شوند
3-قوانین باید منصفانه وعادلانه باشد
4-باید برای تمام وضعیتها قانون داشته باشید
5-مواظب باشید که قوانین زیاد خسته کننده نباشد
6-اجرای قانون را حتما با پاداش همراه کنید
7-انعطاف پذیر باشید
پیام های هیجانی(حالات هیجانی والدین)
افسردگی ”اضطراب ”عصبانیت وپرخاشگری باعث بی ثباتی
در روشهای تربیتی می شود ومدیریت موثر شما را بر رفتار
کودک کاهش می دهد.
شکیبایی وتحمل شما تحت تاثیر حالت های هیجانی ناخوشایند
کاهش می یابد وممکن است با کوچکترین رفتار غیر مطلوب
کودک واکنش های تنبیهی شدیدی نشان دهید پس از گذشت
زمانی کوتاه از برخورد خود پشیمان می شوید وتصمیم
میگیرید رفتار خود را جبران کنید به این شیوه به کودک رشوه
می دهید واز اشتباهات او می گذرید.
تنبیه نامناسب(غیر موثر)
خیلی از کارهای که بعنوان تنبیه انجام میشود نه فقط رفتار
نامناسب کودک را کاهش نمی دهد بلکه سبب افزایش آن
می شود.
به خاطر داشته باشیم که هنگام تنبیه کودک نباید حقوق اولیه
او را نادیده بگیریم.
رفتارهای که از روی خشم وعصبانیت والدین انجام می شود
نه تنها بد رفتاری کودک را کاهش نمی دهد بلکه موجب
افزایش آن خواهد شد.
فراموش نکنیم که تنبیه عملی است که باعث میشود رفتار منفی وبد کودک تاخير پیدا کند.
اعتقادات وانتظارات والدین
بر اساس سن وتوانایی کودک انتظارات ما نیز فرق می کند
در بیان انتظارات همچون قوانین باید به طور ساده ”مشخص“
واضح“ روشن ومستقیم عمل کنیم تا انتظارات خودرا ازکودک
در هر موقعیتی تعدیل کنیم.
نباید فکر کنیم کودک خودش بهتر می داند چه کند ونیازی به
گفتن نیست بلکه باید انتظارات مان راخیلی ساده ومشخص به
او بگوییم.قوانینی که برای کودک می گذارید باید مکتوب
واضح“روشن“کوتاه“منصفانه وعادلانه باشد.
ارتباط والددین با یکدیگر
کودکان معمولا به نوع ارتباط والدین دقت می کنند اگر شما به
یکدیگر احترام بگذارید به صحبتهای یکدیگر با دقت گوش
کنید وعجولانه قضاوت نکنید فرزندان شما از رفتارتان الگو
برداری می کنند .
اما اگر روابط شما پر تنش و جو اختلاف در خانه حاکم باشد
کودکان دچار اضطراب ”افسردگی و پرخاشگری می شوند
و بد رفتاری در آنها افزایش می یابد .
روشهای اجرای مهارتهای فرزند پروری
-ایجاد وبرقراری ارتباط مثبت ومناسب
-قانون گذاری در منزل
-تشویق کردن
-نادیده گرفتن بعضی از رفتارها
-تنبیه
ایجادوبرقراری ارتباط خوب وموثر
ما کسی را دوست داریم که با ما ارتباط خوبی دارد ما از
دستورات کسی اطاعت می کنیم که او را دوست داریم.
برای ایجاد ارتباط مثبت و قوی نکات زیر را رعایت کنید.
-زمان با کیفیت و خوب ومناسب را با فرزند خود سپری کنید
-فعالیت مشترکی را با کودک خودانجام دهیدکه موردعلاقه اوست.
-با کودک خود حرف بزنید.
-احساسات خود را نشان دهید.
دادن زمان با کیفیت به کودک
آنچه در ارتباط مهم است کیفیت زمان است نه کمیت آن
می توانید از هر فرصتی حتی از زمانهای یک یا دو دقیقه ای
استفاده کنید.
-با او حرف بزنید -به نقاشی او توجه کنید
-جواب سوال اورا بدهید -از محل کار به او تلفن بزنید
-نوازش کنید -با او بازی کنید
یا در طول هفته زمان های را به فعالیتهای مورد علاقه او
اختصاص دهید. -دوچرخه سواری -رفتن به پارک
-رفتن به سینما ورستوران
فعالیت مشترکی را با فرزند خود انجام دهید
که مورد علاقه اوست
بچه ها علاقه مند هستند با پدر ومادرشان کار وفعالیتی را به
طور مشترک انجام دهند.
-مامان اجازه بده در آشپزی کمکت کنم .
-بابا من می خوام در شستن ماشین بهت کمک کنم.
-من می خوام سبزی رو پاک کنم .
-بابا من آچار بهت بدم؟
شما می توانید فعالیتهای مشترک زیادی را در خانه وخارج از
خانه تدارک ببینید که مورد علاقه آنهاست.
نمونه ای از فعالیتهای مورد علاقه کودکان
-به پارک محلی بروید وبا هم دوچرچه سواری کنید
-یک روز بعد از ظهر با هم کیک بپزید
-شب جمعه باهم به رستوران بروید وغذای مورد علاقه او را
بخورید
-با هم والیبال بازی کنید یا کشتی بگیرید
-با هم به بازی کامپیوتر بپردازید
-با هم کتاب وداستان بخوانید ویا به موسیقی گوش دهید
-با اسباب بازیها وعروسک هایش بازی کنید
-با هم اسم وفامیل بازی کنید
با کودک خود حرف بزنید
مثلا:
-زمانی که سراغ شما می آید وسوالی می پرسد
-زمانی که تنها در منزل هستید
-زمانی که با هم بیرون رفتید ودر پارک یا خیابان مشغول
قدم زدن هستید
-راجع به خودتان با او صحبت کنید
-راجع به خاطرات دوران کودکی تان با او صحبت کنید
-راجع به علایق تان با او صحبت کنید
-زمانی که او به سراغ شما می آید وراجع به علایق ”خواسته
ها“آرزوها وبرنامه هایش صحبت می کند با علاقه به حرفهایش گوش
دهید.
احساسات خود را نشان دهید
-اورا نوازش کنید -بغل کنید لمس کنید وببوسید
-فرزند تان را بدون قید وشرط دوست داشته باشید واین دوست داشتن را نشان دهید.
-بچه ها بیش از همه نیازمند {توجه-تحسین –تعریف وداشتن
احساسات مثبت } هستند .
-به آنها بگویید - توخوب هستی -دوستت دارم
-خیلی از رفتارت تو میهمانی خوش اومد -به تو افتخار میکنم
دوست داشتن را در عمل نشان دهید.
-هدیه روز تولد -زدن نقاشی او در اتاق
-صحبت کردن از موفقیت او با دیگران
-گذاشتن عکس او در داخل کیف
تشویق کردن
تشویق رخداد یک رفتار را افزایش می دهد
-انواع تشویق: -پاداش کلامی - پاداش غیر کلامی
-پاداش فعالیتی -پاداش مادی
-پاداش کلامی :بهتراست دقیقا به رفتاری که کودک انجام داده
است آن را توصیف کرد.
-آفرین که لباس ها تو داخل کمد آویزان کردی
-به به آفرین دخترگلم که بعد ازبازی اسباب بازیهاشوجمع کرد
-چقدر لذت می برم وقتی که میبینم مشق ها توتمام میکنی بعد
میری سراغ بازی
پاداش فعالیتی
شما کار وفعالیتی را با کودک انجام دهید که مورد علاقه اوست
-انجام دادن یک بازی(ماشین بازی ”توپ بازی“عروسک بازی )
-خواندن کتاب داستان
-پختن کیک یا غذای مورد علاقه
-قدم زدن -رفتن به استخر
-رفتن به پارک -رفتن به خانه اقوام
-پاداش مادی
شامل اشیاءووسایل واسباب بازیهای مورد علاقه کودک ”خوراکی
لباس و....
ویژگیهای تشویق صحیح
-تشویق باید چیزی باشد که مورد علاقه کودک است
-باید از قبل مشخص شود که بابت چه رفتاری به کودک پاداش
می دهید وچه نوع پاداشی می دهید. مثال
(وقتی مشق هاتو نوشتی آن وقت می تونی نیم ساعت کامپیوتر
بازی کنی )
(از این که در شستن ظرف ها به من کمک کردی متشکرم)
-تشویق باید هم با رفتار انجام شده وهم با سن وجنسیت و
خصوصیات اخلاقی کودک متناسب باشد
-بلا فاصله پس از رفتار مثبت پاداش کودک را بدهید
زیرا آستانه صبر وتحمل کودک کم است و نمی تواند بین تشویق
وتقویت رفتار مورد نظر ارتباط برقرار کند وپاداش تاثیرش را از دست
می دهد
ویژگیهای تشویق صحیح
-به تدریج که کودک بزرگ تر می شود می توانید بین پاداش و
رفتار کمی فاصله بیندازید تا به تدریج کودک بفهمد که همه ی
پاداش ها فوری نیستند برای رسیدن به بعضی از پاداش ها باید
کمی صبر وتحمل داشته باشد
-بعضی از کودکان مثل بچه های بیش فعال نیاز به پاداش های
فوری دارند
-برای تغییررفتارکودک ابتدا ازتشویق رفتارهای ساده تر شروع
کنید
-پس از تثبیت رفتار تشویق را به طور کامل قطع نکنید
-هر چند وقت یکبار نوع تشویق را عوض کنید
-تشویق های خاص وویژه ای برای کودک در نظر بگیرید
-قول تشویقی را بدهید که می توانید انجام دهید
-در مورد تشویق نظر وخواسته کودک را جویا شوید
-پاداش های بزرگ را به اجزای کوچکتر تقسیم کنید
دادن ستاره ورسیدن ستاره به عدد خاص سپس دادن جایزه
-پاداش مادی باید متناسب با وضعیت مالی خانواده باشد
نادیده گرفتن چیست؟
آیا در کاهش رفتار منفی موثر است؟
نادیده گرفتن روش تنبیهی خفیفی است.
نادیده گرفتن یعنی زمانی کودک رفتار نامناسب وبدی را انجام
می دهد دراین موقعیت به او نگاه نکنید حتی خود را به فعالیت
دیگری مشغول کنید وحواس خود رابه جای دیگری بدهید تا
زمانی که رفتار کودک خاتمه یابد.پش ازخاتمه رفتارکودک مثل
قبل با اوحرف بزنید ورفتار کنید.
چنانچه برنامه توجه نکردن به رفتارهای منفی دریک دوره
زمانی قابل قبول به طور ثابت ادامه یابد بتدریج ازرفتار منفی
کودک کاسته خواهد شد.
این برنامه درمانی باید حداقل دو یا هشت هفته ادامه یابد.
رفتارهایی که باید نادیده گرفته شوند:
-حملات قشقرق
-سروصدای اضافی از خود در آوردن
-شکلک در آوردن
-آروغ زدن
-دلقک بازی
-بچگانه صحبت کردن
-جیغ وفریاد کشیدن
-در خواست های مکرر ومداوم
-گریه کردن
تنبیه صحیح ومناسب چگونه است؟
تنبیه عملی است که باعث کاهش بد رفتاری کودک می شود.
برای تنبیه صحیح باید چه مسائلی را رعایت کرد؟
اصول اول:به ازای هر تنبیه باید حداقل دوتا سه بار کودک را
تشویق کنید؛تنبیه به تنهایی نمی تواند بد رفتاری را کنترل کند.
اصول دوم:تشویق مقدم بر تنبیه است.
چندهفته اول برنامه رفتاری را باید صرفا به تشویق اختصاص
دهید و سپس در مرحله بعدی تنبیه را نیز در برنامه رفتاری
کودک بگنجانید.تشویق ارتباطی مثبت بین والد وکودک ایجاد
می نماید وحرف شنوی کودک ازدستورات شما رابیشترخواهد
رسید.
اصول وقواعد تنبیه
-باید خفیف باشد وبرای یک یاچند رفتار منفی کودک درنظر
گرفته شود.
-کودک باید بداند چرا وبه خاطر کدام رفتارش تنبیه می شود.
-تنبیه باید از قبل مشخص شده باشد.
-تنبیه باید قابلبت اجرایی داشته باشد.
-فقط حق استفاده از تنبیه های مجاز را داریم.
-تنبیه باید بلافاصله بعد از رفتار نامطلوب باشد.
-تنبیه باید متناسب با رفتار کودک ومنصفانه باشد.
-از تنبیه های طولانی ودراز مدت بپرهیزید.
انواع تنبیه مجاز وموثر چیست؟
معنای تنبیه آن است که پیامدش کاهش رفتار منفی کودک باشد و
به هیچ وجه حقوق کودک را تضییع نکند تنبیه به معنای در نظر
گرفتن پیامدهای رفتاری کودک است که شامل موارد زیر میباشد:
-بیان جمله ای مستقیم مشخص وکوتاه تا کودک فورا رفتارش را
متوقف کند،مثال:ساعت 11شب است تلویزیون را خاموش کن .
-محروم کردن کودک از تشویقی که می گرفته است.
-بگذارید پیامدهای طبیعی یک رفتار رخ دهد.مثال:اگر صبح دیر
از خواب بیدار شد او را با ماشین شخصی یا آژانس به مدرسه
نبرید ترجیحا مسیر مدرسه را پیاده طی کند.
-هرگز این اصل را فراموش نکنید که به ازای هر دو یا سه تشویق مجاز
به یک تنبیه هستید.
محروم سازی موقت چیست؟
درصورتی که تنبیه های قبلی شما اثرنکرد می توانید از این روش
استفاده کنید.در این روش به طور موقت کودک را از محیطی که
رفتارهای منفی اورا تقویت می کند خارج می کنید تا توجه مثبت
از کودک سلب شود.
در این روش کودک به طور موقت به مکانی راهنمایی می شود که
هیچ گونه تقویت مثبت برای او وجود ندارد ودر آن زمان ارتباط
کلامی وغیر کلامی با کودک قطع می شود.
این روش برای رفتارهای پرخاشگرانه،تهاجمی ونافرمانی های
کودک با توجه به برنامه ریزی قبلی انجام می شود .
مکان و روش محروم سازی موقت
مکانی که شما برای این کار انتخاب می کنید می تواند گوشه ی
سالن،گوشه ی اتاق،راهروی ورودی ساختمان یا روی یک
صندلی پشت به بقیه باشد.
در روش تنبیهی محروم سازی به نکات زیر توجه کنید:
-این روش برای رفتارهایی که می توان با نادیده گرفتن آنها را
اصلاح کرد استفاده نمی شود.مثال:اخم کردن،شکلک در آوردن
همچنین برای رفتارهایی چون کمرویی وخجالت کشیدن،گوشه
گیری و... به کار نمی رود.
استفاده از این روش نباید خیلی گسترده وشامل هر رفتار نادرست
باشد.
روش های محروم سازی موقت
-مکان محروم سازی نباید جذاب وترسناک باشد .
-زمان محروم سازی کودک را براساس سن او تنظیم کنید.
-زمان کلی بین سه تا دوازده دقیقه است یعنی یک دقیقه به ازای هر سال سن کودک .
-سن اجرای شروع محروم سازی معمولا زمانی است که کودک
مفاهیم ساکت بودن وانتظاررامی فهمد(یعنی ازسن سه سالگی )
-زمان مورد نظر از لحظه ای محاسبه می شود که کودک ساکت
بماند نه از زمانی که او را به مکان محروم سازی فرستاده اید.
-پس ازخروج ازمحروم سازی کودک باید کاری را به خاطرانجام
ندادن آن تنبیه شده است تکمیل کند.
خلاصه
مجموعه روش هایی که می توانید برای بهبود وضعیت رفتاری
کودک خویش استفاده کنید به شرح ذیل می باشد:
-قانون گذاشتن -بیان انتظارات
-دستور دادن -تشویق کردن
-نادیده گرفتن -تنبیه کردن
-کلید اجرای موفق هر یک از این روشها مشروط به برقراری
ارتباط مثبت ومناسب بین شما وکودکتان است.
-اصول زیر به شما کمک خواهد کرد تا در روشهای تربیتی خود
موفق تر شوید.
-ابتدا سعی کنید پلهای ارتباطی خود وفرزندتان را مستحکم کنید.
-سعی کنید رفتارهای مثبت کودک خود را تشویق کنید.
-قوانین رفتاری را به طور روشن واضح وکوتاه مشخص کنید.
-در نحوه دستور دادن خود تجدید نظر کنید(درست دستور دهید)
-بخشی از رفتارهای منفی کودک را نادیده بگیرید.
-برای برخی ازرفتارهای منفی کودک تنبیه مناسبی درنظر بگیرید.
-دوسه هفته اول را فقط به برقراری ارتباط مثبت با کودک و
تشویق او بگذرانید.
-پس ازچند هفته اول در صورت نیاز از روش های تنبیهی
استفاده کنید ولی در این زمان نیز به ازای هردو الی سه تشویق
مجاز به اعمال یک تنبیه هستید.
پایان
فرزندان شما به حقیقت فرزندان شما نیستند
آنها دختران وپسران زندگی اند در سودای خویش،
عشق خود را برآنها نثار کنید
اما اندیشه هایتان را برای خود نگه دارید
زیرا آنها را نیز برای خود اندیشه دیگر است
جسم آنها رادرخانه خود مسکن دهید اما روح آنان را آزاد بگذارید
زیرا روح آنان در خانه ”فردا“ زیست خواهد کرد
که شما حتی در رویا نمی توانید به دیدار آن بروید
ممکن است تلاش کنید که شبیه آنها باشید،اما مکوشید که آنان را
مانند خود بار بیاورید.
خدانگگهدار